Шәһри Казан

Туган тел – үзем өчен, башка тел – көнем өчен

Кукмара районының Починок Сутер авылында татарлар белән удмуртлар гомер-гомергә дус-тату яши. «Бер авылда күршеләр булып яшәп, ничек инде дус яшәмисең, татарлар – удмурт телен, удмуртлар татар телен белә бездә, бөтен милли бәйрәмнәрне бергә үткәрәбез», – ди авыл китапханәчесе Рәхимә Вәлиева. Телне белсәң, күтәреп йөрергә кирәкми икән аны дип, кызы белән булган бер вакыйганы сөйли ул.

– Кызым мәктәпне тәмамлагач, педагогик колледжга укырга кергән иде. Тулай торакта удмурт кызлары белән бер бүлмәдә яшәде. Удмуртиядән килгән өч кыз үзара удмуртча сөйләшә икән. Минем кызымны да шактый гына «сатып алганнар». Кызым баштарак удмуртчаны белүен яшереп торган, аннары түзмәгән, аларга үз телләрендә җавап кайтарган. Шуннан кызлар башта бик нык оялган, аннары рәхәтләнеп көлешкәннәр. Шөкер, үзара дус яшәделәр. Туган тел – үзем өчен, башка тел – көнем өчен, дип юкка гына әйтмиләр икән шул. Телне белү тормышта югалып калмаска булыша, – ди Рәхимә апа.

Сүзгә аның тормыш иптәше – авылның имам хатибы Фаил абый да кушыла. Ул да удмуртчаны яхшы белә икән.

– Бервакыт үзем өчен ачыш ясадым әле: удмуртчаны белгән кеше чувашчаны да, маричаны да аңлый икән. Берничә тел белгән кеше тормышка тизрәк яраклаша, һәркем белән уртак тел таба, – ди ул.

Әйткәнемчә, Починок Сутер авылында удмуртлар да яши. Авыл клубына репетициягә килгән өч удмурт әбисе белән безгә дә танышырга туры килде. Алар татарчаны бик яхшы белә булып чыкты.

72 яшьлек Зинаида Жукова татарчаны кечкенә вакытында ук өйрәнгән.

– Иптәш кызым Әлфия бар иде. Бергә уйнап үстек, мәктәпкә барганчы ук укый-яза белә идек. Ул мине – татарча, ә мин аны удмуртча укырга өйрәттем. Татарларны бик нык хөрмәт итәм, ике як күршем дә татарлар, аш үткәргәндә дә мине чакырмый калмыйлар. Шөкер, сүзгә дә кергәнебез булмады. Бәйрәмдә дә, эштә дә бергә без. Бүген иртән Евдокия белән күршене туган көне белән дә котлап чыктык әле, – ди ул.

77 яшьлек Евдокия Костина тумышы белән күрше авылдан. Бу авылга килен булып төшкән. Татарчаны бөтенләй белмәгән.

Реклама

– Татарчаны аз гына аңлый башладым, әмма сөйләшмәдем. Дөрес әйтмисең дип әйтүләреннән оялдым. Балаларым үсте, өйләнделәр. Безнең белән төп нигездә яши торган улыбыз татар кызына өйләнде. Мин – татарчаны, ул удмуртчаны белми. Нәрсәнедер югалткан, миннән татарчасын әйтеп сорый, мин ярдәм итә алмыйм, чөнки нәрсә икәнен белмим. Икенче юлы мин югалттым, аңа нәрсә эзләгәнемне әйтә алмыйм. Шуннан мин – татарча, ул удмуртча өйрәнергә кирәк дигән карарга килдек. Икебез дә ике телне беләбез хәзер. Оныклар да, оныкчыклар да белә. Русча белән өч тел беләләр булып чыга, – ди Евдокия әби.

Янбикә Тимофеева да бу авылга килен булып күрше Каенсар авылыннан килгән. Каенсар – үзенчәлекле авыл, анда шулай ук удмуртлар яши, әмма аларның исемнәре татарча. Татарлар арасында яшәгәч, кайбер удмуртлар татар исемнәре алган. Ул үзенә күрә бер шул тирәлеккә җайлашу, аралашу өчен дә кирәк булгандыр дигән фикер бар. Бу авылда православие вәкилләре дә, тәңречеләр дә яшәгән һәм яши. Шуңа да анда тәңречелекнең һәр ел фасылында үтәлә торган йолалары сакланган. Гомумән алганда, халыкның гореф-гадәте, йолалары, җыр-такмаклары, аш-сулары, милли традицияләре авылда сакланып кала. Починок Сутер авылында да ике удмурт фольклор-этнографик ансамбль эшләп килә. Ансамбль авыл, районнарда гына түгел, Удмуртиядә булган чараларга да теләп йөри, Татарстан ветераннары арасында үзешчән сәнгать башкаручыларының «Балкыш» фестивалендә дә катнашканнар.

– Әби-бабайлардан калган җырларны башкарырга тырышабыз. Аларны онытырга ярамый, киләчәк буынга да тапшырасыбыз килә. Берничә яшь кыз килеп, җырларның сүзләрен дә язып алып китте. Җырларыбыз онытылмас дигән өметебез бар, – ди Зинаида әби.

Авылда «Инвожо» дигән ансамбль дә эшләп килә, анысында яшьләр чыгыш ясый икән.

Милли бәйрәмнәрне дә күңелле итеп билгеләп үтәләр монда. Июнь аенда «Семык возь выл шулдыряськон» дип исемләнгән бәйрәм уза.

Удмуртларда да килен токмачы көне бар икән. Тик аларда токмач дип аталса да, ул чумарга охшаган була. Камыр эченә ит тә, борыч та, җимеш тә, казылык та, акча да куялар. Токмачны килен төшкәннең икенче көнендә яшьләр бергә җыелып ясый. Аны ашарга бөтен авыл халкын дәшеп чыгалар. Зур тәлинкәгә салалар да, килгән кеше аны авыз итә һәм киленгә бүләк итеп акча бирә. Шул рәвешле авыл халкы яшь килен белән таныша.

– Гореф-гадәтләр онытылмасын, киләчәк буыннарыбызга да барып җитсә иде, – диләр удмурт әбиләре.

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
Реклама
  • 13 апрель 2018 - 15:47
    «Шәһри Казан» ат җигәргә өйрәтә
  • Спорт гимнастикасы буенча Россия чемпионатыннан ФОТОРЕПОРТАЖ 18.04.2018
  • Икенчел чимал һәм кием җыю буенча мобиль пункты акциясе. Фоторепортаж
  • Казанда язгы өмә старт алды
  • Иң яхшы хат ташучылар бүләкләүдән ФОТОРЕПОРТАЖ 12.04.2018
  • Яшел Үзән районы Татар Танае авылын су баскан! 11.04.2018
  • Алдавыч боз балыкчыларны куркытмый
  • Авыл хуҗалыгы ярминкәләреннән ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Илфак Шиһаповның тууына 50 ел тулуга багышланган кичәдән ФОТОРЕПОРТАЖ 5.04.2018
  • Мәшәкате күп булса да, яз – яз инде ул...
  • Яз җитте бит!
Соңгы комментарийлар
Интервью
  • 20 апрель 2018 - 16:55
    «Россия – минем тарихым» проектын 5 500 000 кеше караган Федеральный исторический проект «Россия-Мояистория» уверенно перешагнул отметку 5,5 миллионов, анонсировав сразу несколько крупных рекордов в различных уголках страны. Среди них Санкт-Петербург, привлекший на экспозиции за 5 месяцев 300 000 человек, Пермь,Махачкала и Волгоград, преодолевшие отметку в 100 000 посетителей менее, чем за полгода с момента открытия и Тюмень, где каждый третий школьник области уже побывал в историческом парке.
    9
    0
    0
  • 12 март 2018 - 08:37
    Илсөя Бәдретдиновага роза чәчәге урынына Роза кушаматлы тавык бүләк иткәннәр (ВИДЕО) Илсөя Бәдретдинова бу көннәрдә гастрольләр белән Татарстан һәм Башкортстан буйлап сәяхәт кыла. Аның инстаграмына карасаң, билет сатып алып килгән тамашачы, күчтәнәчсез дә килми икән.
    745
    0
    1
  • 11 март 2018 - 12:00
    И, адәм балалары... Кайчагында мин үземне чит планета кешесе сыман тоям. Җирдә яшәгән бу кавемнең минем нәселемдә дәхеле дә юктыр сыман була. Кайдадыр галәмнең гүзәл җирендә яшәүче бик акыллы һәм бик яхшы кешеләр ниндидер йомыш белән Җиргә төшкәннәрдер дә аны кисәк ташлап китәргә мәҗбүр булып сабый балаларын, ягъни мине онытып калдырганнардыр. Ә Җир кешеләренең берәрсе шул сабыйны бала тудыру йортына алып килгәндер...
    579
    0
    7
  • 11 март 2018 - 09:00
    Алдакчыны ничек танырга? Тормышта төрле хәл була, кайвакыт күзгә карап алдарга да туры килә. Статистика буенча, кеше көне буена 50 тапкыр да алдарга мөмкин икән. Мондый кеше инде чын алдакчы булып чыга. Аларны ялган детекторы ярдәмендә тиз ачыкларга була, әлбәттә. Ә башкача ничек танырга? Күзәтүләр аша.
    433
    0
    0
Ночной режим