Шәһри Казан

Туган тел – үзем өчен, башка тел – көнем өчен

Кукмара районының Починок Сутер авылында татарлар белән удмуртлар гомер-гомергә дус-тату яши. «Бер авылда күршеләр булып яшәп, ничек инде дус яшәмисең, татарлар – удмурт телен, удмуртлар татар телен белә бездә, бөтен милли бәйрәмнәрне бергә үткәрәбез», – ди авыл китапханәчесе Рәхимә Вәлиева. Телне белсәң, күтәреп йөрергә кирәкми икән аны дип, кызы белән булган бер вакыйганы сөйли ул.

– Кызым мәктәпне тәмамлагач, педагогик колледжга укырга кергән иде. Тулай торакта удмурт кызлары белән бер бүлмәдә яшәде. Удмуртиядән килгән өч кыз үзара удмуртча сөйләшә икән. Минем кызымны да шактый гына «сатып алганнар». Кызым баштарак удмуртчаны белүен яшереп торган, аннары түзмәгән, аларга үз телләрендә җавап кайтарган. Шуннан кызлар башта бик нык оялган, аннары рәхәтләнеп көлешкәннәр. Шөкер, үзара дус яшәделәр. Туган тел – үзем өчен, башка тел – көнем өчен, дип юкка гына әйтмиләр икән шул. Телне белү тормышта югалып калмаска булыша, – ди Рәхимә апа.

Сүзгә аның тормыш иптәше – авылның имам хатибы Фаил абый да кушыла. Ул да удмуртчаны яхшы белә икән.

– Бервакыт үзем өчен ачыш ясадым әле: удмуртчаны белгән кеше чувашчаны да, маричаны да аңлый икән. Берничә тел белгән кеше тормышка тизрәк яраклаша, һәркем белән уртак тел таба, – ди ул.

Әйткәнемчә, Починок Сутер авылында удмуртлар да яши. Авыл клубына репетициягә килгән өч удмурт әбисе белән безгә дә танышырга туры килде. Алар татарчаны бик яхшы белә булып чыкты.

72 яшьлек Зинаида Жукова татарчаны кечкенә вакытында ук өйрәнгән.

– Иптәш кызым Әлфия бар иде. Бергә уйнап үстек, мәктәпкә барганчы ук укый-яза белә идек. Ул мине – татарча, ә мин аны удмуртча укырга өйрәттем. Татарларны бик нык хөрмәт итәм, ике як күршем дә татарлар, аш үткәргәндә дә мине чакырмый калмыйлар. Шөкер, сүзгә дә кергәнебез булмады. Бәйрәмдә дә, эштә дә бергә без. Бүген иртән Евдокия белән күршене туган көне белән дә котлап чыктык әле, – ди ул.

77 яшьлек Евдокия Костина тумышы белән күрше авылдан. Бу авылга килен булып төшкән. Татарчаны бөтенләй белмәгән.

Реклама

– Татарчаны аз гына аңлый башладым, әмма сөйләшмәдем. Дөрес әйтмисең дип әйтүләреннән оялдым. Балаларым үсте, өйләнделәр. Безнең белән төп нигездә яши торган улыбыз татар кызына өйләнде. Мин – татарчаны, ул удмуртчаны белми. Нәрсәнедер югалткан, миннән татарчасын әйтеп сорый, мин ярдәм итә алмыйм, чөнки нәрсә икәнен белмим. Икенче юлы мин югалттым, аңа нәрсә эзләгәнемне әйтә алмыйм. Шуннан мин – татарча, ул удмуртча өйрәнергә кирәк дигән карарга килдек. Икебез дә ике телне беләбез хәзер. Оныклар да, оныкчыклар да белә. Русча белән өч тел беләләр булып чыга, – ди Евдокия әби.

Янбикә Тимофеева да бу авылга килен булып күрше Каенсар авылыннан килгән. Каенсар – үзенчәлекле авыл, анда шулай ук удмуртлар яши, әмма аларның исемнәре татарча. Татарлар арасында яшәгәч, кайбер удмуртлар татар исемнәре алган. Ул үзенә күрә бер шул тирәлеккә җайлашу, аралашу өчен дә кирәк булгандыр дигән фикер бар. Бу авылда православие вәкилләре дә, тәңречеләр дә яшәгән һәм яши. Шуңа да анда тәңречелекнең һәр ел фасылында үтәлә торган йолалары сакланган. Гомумән алганда, халыкның гореф-гадәте, йолалары, җыр-такмаклары, аш-сулары, милли традицияләре авылда сакланып кала. Починок Сутер авылында да ике удмурт фольклор-этнографик ансамбль эшләп килә. Ансамбль авыл, районнарда гына түгел, Удмуртиядә булган чараларга да теләп йөри, Татарстан ветераннары арасында үзешчән сәнгать башкаручыларының «Балкыш» фестивалендә дә катнашканнар.

– Әби-бабайлардан калган җырларны башкарырга тырышабыз. Аларны онытырга ярамый, киләчәк буынга да тапшырасыбыз килә. Берничә яшь кыз килеп, җырларның сүзләрен дә язып алып китте. Җырларыбыз онытылмас дигән өметебез бар, – ди Зинаида әби.

Авылда «Инвожо» дигән ансамбль дә эшләп килә, анысында яшьләр чыгыш ясый икән.

Милли бәйрәмнәрне дә күңелле итеп билгеләп үтәләр монда. Июнь аенда «Семык возь выл шулдыряськон» дип исемләнгән бәйрәм уза.

Удмуртларда да килен токмачы көне бар икән. Тик аларда токмач дип аталса да, ул чумарга охшаган була. Камыр эченә ит тә, борыч та, җимеш тә, казылык та, акча да куялар. Токмачны килен төшкәннең икенче көнендә яшьләр бергә җыелып ясый. Аны ашарга бөтен авыл халкын дәшеп чыгалар. Зур тәлинкәгә салалар да, килгән кеше аны авыз итә һәм киленгә бүләк итеп акча бирә. Шул рәвешле авыл халкы яшь килен белән таныша.

– Гореф-гадәтләр онытылмасын, киләчәк буыннарыбызга да барып җитсә иде, – диләр удмурт әбиләре.

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 22 февраля 2018 в 17:03
    Орхидеялар – энергетик вампир? Өемдә орхидеялар күп үсә. Бер танышым аларны энергетик вампир диде. Имештер, өйдә аларны тотарга ярамый. Бу чынлап та шулаймы? Алия Закирова.
    125
    0
    0
  • 22 февраля 2018 в 15:38
    Алкоголизмнан ничек дәваланырга? Статистика мәгълүматлары буенча республикада эчүчеләр саны, былтыргы белән чагыштырганда, якынча өч процентка кимегән. Ләкин бу саннар дөреслеккә бик үк туры килеп бетми икән. Нарколог, психиатр, психотерапевт Галимҗан Шакирҗанов әйтүенчә, быелның 1 гыйнварына алынган мәгълүматлар буенча, Татарстанда алкоголизм диагнозы белән 30 мең кеше теркәлгән.
    124
    0
    1
  • 22 февраля 2018 в 15:34
    Фирдүс Тямаев: «Минем җырлар тарихка кереп калды инде» Сәхифәбезнең бүгенге кунагы – татар эстрадасының иң популяр җырчыларының берсе Фирдүс ТЯМАЕВ. Үзенә генә хас харизмы, темпераменты, кызулыгы булган, шул ук вакытта хисчән һәм чын мәгънәсендә халык мәхәббәтен яулаган җырчы белән без аның юбилееннан соң күрештек.
    232
    0
    0
  • 22 февраля 2018 в 11:59
    Биш бала анасы Роза Мостафина: «Өебездән куалар» Редакциябезгә Казаннан биш бала анасы Роза Мостафина мөрәҗәгать итте.
    173
    0
    0
  • 22 февраля 2018 в 11:03
    Һәр авылның үз Фазылы булсын иде Төрле яклап килгән кеше кем ул? Андыйлар күп өлкәләрдә үзләренең көчен сынап карый, уңышларга ирешү белән беррәттән, аларның тормышы да гадәти түгел, ә үзенчәлекле, кызыклы.
    103
    0
    3
  • 22 февраля 2018 в 10:47
    «Килә ява, килә ява...»: иске спектакльнең яңа премьерасын тамашачы ничек кабул итте? Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында Зөлфәт Хәкимнең “Килә ява, килә ява...” спектаклен яңарттылар.
    97
    1
    1
  • 22 февраля 2018 в 08:50
    Зәңгәр күзле, киң күңелле кызыбызны котлыйбыз! Зәңгәр күзле, җитен чәчле кызның урамда карга батып уйнап керүенә әбисе ул яраткан солы кесәлен пешереп куйган. Ярата шул инде аны әбисе, ярата! Гел аның куенында менә шулай иркәләнеп, назланып кына торасы иде дә соң...
    124
    0
    0
  • 21 февраля 2018 в 16:48
    23 февральдә ир-атларга нәрсә бүләк итәргә? Ватанны саклаучылар көне җитә. Бәйрәм булгач, бүләк тә әзерлисе килә. Ир-атларга нәрсә бүләк итәргә?
    216
    0
    0
  • 21 февраля 2018 в 16:16
    Юка пешерү ЫСУЛЫ Бу ризыкның ничек аталуын төгәл белмим, атамасы күптөрле. Бер якта аны юка диләр. Икенче бер җирдә көлчә дип атыйлар. Җәймә, җәүликмәк, чәлпәк дигән исемнәре дә бар.
    359
    0
    5
  • 21 февраля 2018 в 14:41
    Ләйсән Гыймаева Хәмдүнә Тимергалиеваның күлмәген алып торган?! Ләйсән Гыймаева хәйран гына түгәрәкләнеп килә, димәк, тиздән ике кызларына иптәшкә тагын бер бәләкәч өстәләчәк.
    354
    0
    0
  • 21 февраля 2018 в 13:58
    Лимонның 1001 хикмәте Лимонны без чәйгә салып эчәргә яратабыз. Ул чәйне хуш исле итә, сәламәтлек өчен дә файдасы зур. Чынлыкта исә аның хикмәте моның белән генә бетми икән.
    298
    0
    2
  • 21 февраля 2018 в 13:42
    Россиянең хоккей буенча җыелма командасы ярымфиналга чыкты Россиянең хоккей буенча җыелма командасы Норвегия командасын 6:1 исәбе белән отып, Олимпия турнирының ярымфиналына чыкты.
    100
    0
    0
Реклама
  • 16 января 2018 в 18:39
    Илфак Шиһапов истәлегенә
  • «Килә ява, килә ява...»: иске спектакльнең яңа премьерасы
  • Дәүләт Советы сессиясеннән ФОТОРЕПОРТАЖ 20.02.2018
  • Казанның Аккош күлендә Май чабу бәйрәмен үткәрделәр (ФОТОРЕПОРТАЖ)
  • Россия чаңгысы-2018. Юдино бистәсеннән фоторепортаж
  • Фәнис Ярулинның тууына 80 ел тулды
  • 2018 ел кышы рекорд куйды (5 февраль)
  • Ай тотылган төндә 31.01.2018
  • "Татмедиа" Республика матбугат һәм гаммәви коммуникацияләр агентлыгының киңәйтелгән утырышыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • «Татарстан гүзәле» бәйгесеннән ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Казанны кар басты
Соңгы комментарийлар
Интервью
  • 18 февраля 2018 в 09:00
    Ләйсән Фәйзуллина: «Мин – ирекле шәхес» Галиәсгар Камал театрында барган «Миркәй белән Айсылу», «Җилкәнсезләр», «Мәхәббәт FM», «Көтәм сине» спектакльләре аша таныш булган яшь актриса Ләйсән Фәйзуллина үзенчәлекле рольләр белән генә түгел, кызыклы, тирән шәхес буларак та үзенә җәлеп итә. Бүген аның һөнәренә, тормышка карата фәлсәфи уйлары, киләчәккә омтылышлары турында сорашырга, Ләйсәнне шәхес буларак ачарга тырыштык.
    425
    0
    1
  • 14 февраля 2018 в 15:00
    Яучы Наилә Җиһаншина: «50 яшькә җиткән ирләр бала табар яшьтәге хатын-кыз эзләп килә» Гомерлек яр табу замана белән тәңгәл килмәстәй катлаулы мәсьәләгә әйләнеп бара кебек, әмма моннан котылуның берәр чарасы булырга тиештер бит. Россия Мөселман хатын-кызлар берлеге рәисе, Дәүләт Думасының гаилә, хатын-кызлар һәм балалар эшләре буенча комитеты эксперт советы әгъзасы яучы Наилә Җиһаншина белән шул турыда әңгәмә кордык.
    773
    0
    2
  • 8 февраля 2018 в 12:32
    Марсель Вәгыйзов: «Шундый бер вакыт килеп җитә – дөрес яшәмәгәнеңне аңлыйсың» Татарстанның атказанган артисты Марсель Вәгыйзов белән күзгә-күз карап аралашуыбыз беренче тапкыр иде. Сөйләшер өчен җиңел, рәхәт кеше, шул ук вакытта үз-үзенә шактый ук таләпчән икәнлеген белдем. Татар җыр сәнгатендә аның үз юлы бар. Ашыкмый, каударланмый, сайлаган юлыннан тыныч, әмма ныклы адымнар белән баручы җырчы дияр идем мин аның турында. Күңеле тартмаганны җырламас, ошатканын җиренә җиткереп башкарыр.
    396
    2
    2
  • 22 февраля 2018 в 10:00
    Базарларны япсалар ни булачак?
    Базарларны ябу-япмау турындагы сүзләр байтактан бара. Күптән түгел генә сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы идарәсе, кабат бу мәсьәләне күтәреп, ил буенча барлык базарларны ябу турында закон проектын әзерләгән.
    121
    0
    1
  • 22 февраля 2018 в 17:03
    Орхидеялар – энергетик вампир? Өемдә орхидеялар күп үсә. Бер танышым аларны энергетик вампир диде. Имештер, өйдә аларны тотарга ярамый. Бу чынлап та шулаймы? Алия Закирова.
    125
    0
    0