Шәһри Казан

Чаңгы шуабыз әле!

Горький-Әмәт урман паркына аяк басуың була, сине шунда ук чаңгы шуучылар, скандинав йөреше белән шөгыльләнүче әби-бабайлар уратып ала. Көндәлек тормышта без күреп ияләшкән, аякларын көчкә сөйрәп, таякларына таянып басып торган картларга бөтенләй охшамаган алар.

Боларда тормыш дәрте кайный. Яшьләре 60, 70, хәтта 90да булуларына карамастан, спортта яшьләрнең дә борынына чиертергә сәләтле алар.

Пенсиягә чыккач, спортка да вакыт табыла 
62 яшьлек Валерий Буканин да актив тормыш алып бара. Чаңгычылар салган тар гына сукмактан атлап бара идем, мине чүт таптап китмәде. Пенсионер-спортчының һәр минуты санаулы икән. Спорт белән таймерга карап кына шөгыльләнә, күрсәткечләрен терки. Үзе белән беренче сыйныфта укучы оныгы Владиславны да алып чыккан. Бу үзенә күрә тәрбия чарасы.

– Быел без, беренче кар төшүгә, чаңгы шуа башладык. Оныгымның беренче тәҗрибәсе генә әле бу, чаңгы шуарга үзем өйрәттем. Көненә икешәр тапкыр чаңгы шуабыз. Шушы паркта алтышар чакрым юл үтәбез. Оныгымны, сәламәт булсын дип, спортка ияләштерәм. Үземнең исә кан басымым югары – 180гә җитә. Саф һавада йөреп кергәч, нормага килә, – ди Валерий Буканин.
Заводта инженер-конструктор, өлкән мастер булып эшләгән Валерий Буканин яшь чагында әле классик чаңгы, җиңел атлетика, волейбол, футбол, ирекле көрәш белән дә шөгыльләнгән.

– Яшь чакта эш, гаилә, балалар дип, саулыкка артык игътибар бирелмәде. Пенсиягә чыккач, үзеңне карарга, физкультура белән ныклап шөгыльләнергә дә вакыт табыла хәзер, – дип елмая ул. 

Белеп кенә шуыгыз!
Саба районы, Эзмә авылы халкы да тирә-якта атаклы чаңгычылар буларак дан тота. Калатау итәгендә берничә буын тәрбияләнгән инде, араларында профессиональ спортчылар да бар. 2016 елда җирле халык биредә ял базасы ачыла дигән хәбәргә шау-гөр килгән иде. Район үзәгендә «Саба-Арена» спорт комплексы төзелү сәбәпле, ял үзәген булдыру арткы планга күчеп торган. Эзмә халкы әле өметен өзми. Заманча ял базасы булмаса да, үзләренчә – авылча рәхәтләнеп ял итә.
Эзмә урта мәктәбенең физик тәрбия укытучысы, җирле халыкның чаңгы спорты буенча «тренеры» Азат Галиев сүзләренчә, быел авылга чаңгы трассасы сала торган махсус техника кайткан.

– Гадәттә, без юлны «буран матае» белән сала идек. Бер юлны салу өчен сигезәр тапкыр әйләнергә туры килә. Авыл халкының 30-40 проценты чаңгыда шуа. Юл салганын көтеп кенә торалар, – ди укытучы.
Азат Галиев сүзләренчә, чаңгыга әзерлексез басарга ярамый.
– Яшь вакытта спорт белән шөгыльләнмәгән, олыгайгач кына хәрәкәтләнә башлаган кешеләр, савыгам дип, киресенчә, сәламәтлегенә зыян гына салырга мөмкин. Спорт белән ничек туры килсә, шулай шөгыльләнергә ярамый. Авыл җирендә тренерлар юк инде анысы, ләкин физкультура укытучысыннан сорасагыз да ул сезгә дөрес киңәшләр бирәчәк, – ди Азат Галиев.

Укытучы сүзләренчә, чаңгыга басканчы, иң беренче булып гади күнекмәләр эшли башларга, саф һавада тиз-тиз атлап йөрергә кирәк. Чаңгыны дөрес сайлау да мөһим роль уйный. 
– Гадәти, классик чаңгы кеше буеннан ун сантиметрга озынрак булырга тиеш. Әйтик, буең 170 сантиметр икән, чаңгының 180 сантиметрлысын сайларга кирәк дигән сүз. Гәүдә авырлыгын да игътибарсыз калдырырга ярамый. Тән авырлыгы нормадан артып киткән кешеләр өчен махсус чаңгылар саталар, ләкин аларның бәяләре күпкә кыйммәтрәк йөри. Гәүдә авырлыгына карап, чаңгының тыгызлыгы да үзгәрә. Чаңгы таяклары исә күз үлчәмендә булырга тиеш, – ди Азат Галиев.

Аның киңәше буенча, яз җитүгә, чаңгыларның шуа торган өлешен махсус парафин белән майлап, күләгәле урынга бастырып куярга кирәк.
Азат Галиев үзе исә чаңгыда көн саен 15әр чакрым йөри.

Реклама

Табиблар да киңәш итә
Татарстанның медицина профилактикасы һәм спорт медицинасы үзәге баш табибы урынбасары Роза Глухова сүзләренчә, чаңгыда шуу, саф һавада йөрү һәр кешенең сәламәтлегенә уңай тәэсир итә.
– Чаңгыда шуу организмны кислород белән тәэмин итә. Даими чаңгы шуган кешенең гәүдә төзелеше дә төз, матур була. Бу спорт – йөрәк һәм кан тамырлары авыруларын профилактикалау да әле, – ди ул.
Ләкин чаңгыга бары тик үзен яхшы хис иткән, сәламәтлеге какшамаган кешеләр генә баса ала. 
– Нинди дә булса авырту, хәлсезлек сизсәгез, спорт белән шөгыльләнүне икенче көнгә калдырыгыз. Олы яшьтәге кешеләрнең хроник авырулары булу сәбәпле, аларны кузгатмас өчен, спорт белән акрынлап шөгыльләнә башларга кирәк. Чаңгыга тотынганчы башта физик күнегүләр ясагыз, буыннарыгызны «җылытыгыз». Кыш көне урамда спорт белән шөгыльләнгәндә, һава торышын да истә тотарга кирәк. Температура -17дән дә түбән булган очракта, чаңгы шуарга чыкмау хәерле. Туңу, өшү очракларын да булдырмаска кирәк. Дөрес итеп киенү дә салкын диюдән саклый. Кием җиңел, шул ук вакытта туңдырмый да, тирләтми дә торган катлы-катлы булырга тиеш. Чаңгыга иртән чыгуың яхшырак – кояш, яктылык бар. Чаңгы шуар алдыннан эч тулганчы ашамагыз. Иртән ботка ашап куйсагыз бик әйбәт. Ул җылылыкны да саклый, энергия белән дә тәэмин итә. Ашыкмагыз! Урман, табигать матурлыгыннан, чаңгы шууның һәр мизгеленнән тәм табыгыз. Нинди дә булса нәтиҗәгә ирешәм дип хәлдән таеп, үзегезне бетермәгез, – ди Роза Глухова. 

Хроник авырулары булганнарга үз организмын тыңлап, чаңгыда 20-30 минут кына йөрергә киңәш ителә. Үзегез белән термоста гөлҗимеш, карлыган, имбирь белән төнәтелгән чәй алыгыз. Җылынып та китәрсез, сәламәтлек өчен дә файдалы. 
– Гадәттә кешеләр, чаңгы шуганда егылып, җәрәхәт ала. Буыннары сызлаганнар аеруча да сак булсыннар. Җәрәхәтләр булдырмас өчен, буыннарны яхшылап яздырырга кирәк, – дип киңәш итә Роза Глухова.


Казанда кайда чаңгы шуып була?

Горький-Әмәт урман-паркы
(Совет районы, Җиңү проспекты, 69)
Эш вакыты: 10.00-20.00 (көн саен)
Прокат бәясе: олыларга – 150, балаларга – 100 сум;

«Хезмәт резервлары» стадионы
(Вахитов районы, Н.Ершов урамы, 7)
Эш вакыты: 10.00-19.00 (көн саен)
Прокат бәясе: олыларга – 150, балаларга – 100 сум;

«Локомотив» стадионы
(Киров районы, Юдино торак массивы)
Эш вакыты: 10.00-20.00 (көн саен)
Прокат бәясе: олыларга – 120, 14 яшькә кадәр булган балаларга – 80 сум;

«Динамо» базасы
(Киров районы, Аккош күле)
Эш вакыты: 8.00-16.00 (эш көннәрендә), 9.00-17.00 (ял көннәрендә); 
Прокат бәясе: олыларга – 150, балаларга – 80 сум.

«Комплекс трамплинов» стадионы
(Совет районы, Нагорный бистәсе)
Эш вакыты: 10.00-18.00 (ял көннәрендә), 14.00-18.00 (сишәмбе-җомга)
Прокат бәясе: тау чаңгылары – 200, классик чаңгылар – 120-150 сум.

«Имәнлек» (Дубравная) чаңгы базасы
(Идел буе районы, Дубравная, 2Б)
Эш вакыты: 10.00-22.00 (көн саен);
Прокат бәясе: сәгатенә – 150 сум. 

Илдар Мөхәммәтҗанов фотосы

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 22 февраля 2018 в 17:03
    Орхидеялар – энергетик вампир? Өемдә орхидеялар күп үсә. Бер танышым аларны энергетик вампир диде. Имештер, өйдә аларны тотарга ярамый. Бу чынлап та шулаймы? Алия Закирова.
    125
    0
    0
  • 22 февраля 2018 в 15:38
    Алкоголизмнан ничек дәваланырга? Статистика мәгълүматлары буенча республикада эчүчеләр саны, былтыргы белән чагыштырганда, якынча өч процентка кимегән. Ләкин бу саннар дөреслеккә бик үк туры килеп бетми икән. Нарколог, психиатр, психотерапевт Галимҗан Шакирҗанов әйтүенчә, быелның 1 гыйнварына алынган мәгълүматлар буенча, Татарстанда алкоголизм диагнозы белән 30 мең кеше теркәлгән.
    124
    0
    1
  • 22 февраля 2018 в 15:34
    Фирдүс Тямаев: «Минем җырлар тарихка кереп калды инде» Сәхифәбезнең бүгенге кунагы – татар эстрадасының иң популяр җырчыларының берсе Фирдүс ТЯМАЕВ. Үзенә генә хас харизмы, темпераменты, кызулыгы булган, шул ук вакытта хисчән һәм чын мәгънәсендә халык мәхәббәтен яулаган җырчы белән без аның юбилееннан соң күрештек.
    234
    0
    0
  • 22 февраля 2018 в 11:59
    Биш бала анасы Роза Мостафина: «Өебездән куалар» Редакциябезгә Казаннан биш бала анасы Роза Мостафина мөрәҗәгать итте.
    173
    0
    0
  • 22 февраля 2018 в 11:03
    Һәр авылның үз Фазылы булсын иде Төрле яклап килгән кеше кем ул? Андыйлар күп өлкәләрдә үзләренең көчен сынап карый, уңышларга ирешү белән беррәттән, аларның тормышы да гадәти түгел, ә үзенчәлекле, кызыклы.
    103
    0
    3
  • 22 февраля 2018 в 10:47
    «Килә ява, килә ява...»: иске спектакльнең яңа премьерасын тамашачы ничек кабул итте? Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында Зөлфәт Хәкимнең “Килә ява, килә ява...” спектаклен яңарттылар.
    97
    1
    1
  • 22 февраля 2018 в 08:50
    Зәңгәр күзле, киң күңелле кызыбызны котлыйбыз! Зәңгәр күзле, җитен чәчле кызның урамда карга батып уйнап керүенә әбисе ул яраткан солы кесәлен пешереп куйган. Ярата шул инде аны әбисе, ярата! Гел аның куенында менә шулай иркәләнеп, назланып кына торасы иде дә соң...
    125
    0
    0
  • 21 февраля 2018 в 16:48
    23 февральдә ир-атларга нәрсә бүләк итәргә? Ватанны саклаучылар көне җитә. Бәйрәм булгач, бүләк тә әзерлисе килә. Ир-атларга нәрсә бүләк итәргә?
    216
    0
    0
  • 21 февраля 2018 в 16:16
    Юка пешерү ЫСУЛЫ Бу ризыкның ничек аталуын төгәл белмим, атамасы күптөрле. Бер якта аны юка диләр. Икенче бер җирдә көлчә дип атыйлар. Җәймә, җәүликмәк, чәлпәк дигән исемнәре дә бар.
    360
    0
    5
  • 21 февраля 2018 в 14:41
    Ләйсән Гыймаева Хәмдүнә Тимергалиеваның күлмәген алып торган?! Ләйсән Гыймаева хәйран гына түгәрәкләнеп килә, димәк, тиздән ике кызларына иптәшкә тагын бер бәләкәч өстәләчәк.
    354
    0
    0
  • 21 февраля 2018 в 13:58
    Лимонның 1001 хикмәте Лимонны без чәйгә салып эчәргә яратабыз. Ул чәйне хуш исле итә, сәламәтлек өчен дә файдасы зур. Чынлыкта исә аның хикмәте моның белән генә бетми икән.
    298
    0
    2
  • 21 февраля 2018 в 13:42
    Россиянең хоккей буенча җыелма командасы ярымфиналга чыкты Россиянең хоккей буенча җыелма командасы Норвегия командасын 6:1 исәбе белән отып, Олимпия турнирының ярымфиналына чыкты.
    100
    0
    0
Реклама
  • 16 января 2018 в 18:39
    Илфак Шиһапов истәлегенә
  • «Килә ява, килә ява...»: иске спектакльнең яңа премьерасы
  • Дәүләт Советы сессиясеннән ФОТОРЕПОРТАЖ 20.02.2018
  • Казанның Аккош күлендә Май чабу бәйрәмен үткәрделәр (ФОТОРЕПОРТАЖ)
  • Россия чаңгысы-2018. Юдино бистәсеннән фоторепортаж
  • Фәнис Ярулинның тууына 80 ел тулды
  • 2018 ел кышы рекорд куйды (5 февраль)
  • Ай тотылган төндә 31.01.2018
  • "Татмедиа" Республика матбугат һәм гаммәви коммуникацияләр агентлыгының киңәйтелгән утырышыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • «Татарстан гүзәле» бәйгесеннән ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Казанны кар басты
Соңгы комментарийлар
Интервью
  • 18 февраля 2018 в 09:00
    Ләйсән Фәйзуллина: «Мин – ирекле шәхес» Галиәсгар Камал театрында барган «Миркәй белән Айсылу», «Җилкәнсезләр», «Мәхәббәт FM», «Көтәм сине» спектакльләре аша таныш булган яшь актриса Ләйсән Фәйзуллина үзенчәлекле рольләр белән генә түгел, кызыклы, тирән шәхес буларак та үзенә җәлеп итә. Бүген аның һөнәренә, тормышка карата фәлсәфи уйлары, киләчәккә омтылышлары турында сорашырга, Ләйсәнне шәхес буларак ачарга тырыштык.
    425
    0
    1
  • 14 февраля 2018 в 15:00
    Яучы Наилә Җиһаншина: «50 яшькә җиткән ирләр бала табар яшьтәге хатын-кыз эзләп килә» Гомерлек яр табу замана белән тәңгәл килмәстәй катлаулы мәсьәләгә әйләнеп бара кебек, әмма моннан котылуның берәр чарасы булырга тиештер бит. Россия Мөселман хатын-кызлар берлеге рәисе, Дәүләт Думасының гаилә, хатын-кызлар һәм балалар эшләре буенча комитеты эксперт советы әгъзасы яучы Наилә Җиһаншина белән шул турыда әңгәмә кордык.
    774
    0
    2
  • 8 февраля 2018 в 12:32
    Марсель Вәгыйзов: «Шундый бер вакыт килеп җитә – дөрес яшәмәгәнеңне аңлыйсың» Татарстанның атказанган артисты Марсель Вәгыйзов белән күзгә-күз карап аралашуыбыз беренче тапкыр иде. Сөйләшер өчен җиңел, рәхәт кеше, шул ук вакытта үз-үзенә шактый ук таләпчән икәнлеген белдем. Татар җыр сәнгатендә аның үз юлы бар. Ашыкмый, каударланмый, сайлаган юлыннан тыныч, әмма ныклы адымнар белән баручы җырчы дияр идем мин аның турында. Күңеле тартмаганны җырламас, ошатканын җиренә җиткереп башкарыр.
    396
    2
    2
  • 22 февраля 2018 в 10:00
    Базарларны япсалар ни булачак?
    Базарларны ябу-япмау турындагы сүзләр байтактан бара. Күптән түгел генә сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы идарәсе, кабат бу мәсьәләне күтәреп, ил буенча барлык базарларны ябу турында закон проектын әзерләгән.
    121
    0
    1
  • 22 февраля 2018 в 17:03
    Орхидеялар – энергетик вампир? Өемдә орхидеялар күп үсә. Бер танышым аларны энергетик вампир диде. Имештер, өйдә аларны тотарга ярамый. Бу чынлап та шулаймы? Алия Закирова.
    125
    0
    0